«Ο πλούτος των τοπικών ποικιλιών της Άνδρου, η σημασία τους και η διαδικασία συλλογής τους»,

Tο ΚΠΕ Κορθίου σε συνεργασία με τον Πολιτιστικό Σύλλογο Απροβάτου- θα διοργανώσει ημερίδα με θέμα: « Ο πλούτος των τοπικών ποικιλιών της Άνδρου, η σημασία τους και η διαδικασία συλλογής τους», τη Δευτέρα 3 Δεκεμβρίου 2012, στο πλαίσιο των δράσεων δια βίου μάθησης για ενήλικες.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΕΡΙΔΑΣ

 

18.00-18.15	Προσέλευση συμμετεχόντων – Εγγραφές - Χαιρετισμοί
18.15-18:40	«Η θέση των τοπικών ποικιλιών στην σημερινή γεωργία», Μπεμπέλη Πηνελόπη, Καθηγήτρια, Εργαστήριο Βελτίωσης Φυτών και Γεωργικού Πειραματισμού, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών
18.40-19.05	«Καταγραφή και συλλογή τοπικών ποικιλιών μέσα από την σχολική εκπαίδευση», Θανόπουλος Ροίκος, Γεωπόνος
19.05-19.20	Διάλειμμα
19.20-19.45	«Τοπικές ποικιλίες της Άνδρου, πρώτες καταγραφές και συλλογές», Λουκρέζης Φραγκίσκος, Γεωπόνος
19.45-20.00	Συζήτηση - Κλείσιμο ημερίδας

Περιλήψεις

Μπεμπέλη Πηνελόπη, Καθηγήτρια, Εργαστήριο Βελτίωσης Φυτών και Γεωργικού Πειραματισμού, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 

Τίτλος: Η θέση των τοπικών ποικιλιών στην σημερινή γεωργία
 

Η τοπική (παραδοσιακή) ποικιλία ετησίων ειδών είναι ένας δυναμικός πληθυσμός ενός καλλιεργούμενου φυτικού είδους, ο οποίος έχει ιστορική προέλευση, ευδιάκριτη ταυτότητα και στερείται επίσημης γενετικής βελτίωσης, καθώς συχνά ποικίλλει γενετικά, προσαρμόζεται τοπικά και σχετίζεται με τα παραδοσιακά συστήματα καλλιέργειας. Για τα πολυετή γεωργικά είδη   μια καλλιεργούμενη ποικιλία αποτελεί πληθυσμό ατόμων που προήλθαν από αγενή πολλαπλασιασμό (με μόσχευμα ή εμβολιασμό) από περισσότερα του ενός μητρικά φυτά

Οι τοπικές ποικιλίες αποτελούν ένα μεγάλο μέρος της γεωργικής βιοποικιλότητας ή οποία συμπληρώνεται με τους άγριους συγγενείς των καλλιεργούμενων ειδών και τις βελτιωμένες ποικιλίες που έχουν εκπέσει των Εθνικών Καταλόγων.

 Η επιταχυνόμενη προώθηση των βελτιωμένων ποικιλιών είχε σαν συνέπεια την εγκατάλειψη και τον περιορισμό της καλλιέργειας των τοπικών ποικιλιών. Έτσι εκατοντάδες τοπικές ποικιλίες απωλέσθηκαν για πάντα ενώ η έκταση καλλιέργειας τους περιορίστηκε δραματικά. Αυτή απώλεια τοπικών ποικιλιών και γονιδίων εντός των τοπικών ποικιλιών ονομάστηκε γενετική διάβρωση.

Η διάσωση των τοπικών ποικιλιών αποτελεί λοιπόν μια σημαντική εργασία με  επιστημονική και κοινωνική σημασία. Οι τοπικές ποικιλίες δεν αποτελούν μουσειακό έκθεμα αλλά μπορούν να βρουν μια θέση στην σημερινή γεωργία. Αν συνειδητοποιήσουμε ότι πληθώρα τοπικών ποικιλιών δενδρωδών παράγουν εκλεκτά προϊόντα όπως λάδι, ελιές, σύκα κ.ά., οι οίνοι από τοπικές ποικιλίες,  τα όσπρια (φασόλια Πρεσπών)  και τα κηπευτικά (Τσακώνικη μελιτζάνα) τότε θα αντιληφθούμε ότι αποτελούν μια καλή πρόταση για μια γεωργία χαμηλών εισροών. Παράλληλα οι καλλιέργεια τους σε κήπους μπορεί να συμβάλει τόσο στην οικιακή οικονομία όσο και στην διάσωση τους.

Θανόπουλος Ροίκος, Δρ. Γεωπόνος, Τμήμα Γεωργικών Εκμεταλλεύσεων, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Τίτλος: Καταγραφή και συλλογή τοπικών ποικιλιών μέσα από την σχολική εκπαίδευση

Με δεδομένο ότι οι τοπικές ποικιλίες κατά κανόνα καλλιεργούνται από αγρότες ηλικιωμένους είναι φανερό ότι ανά πάσα στιγμή μπορεί να σταματήσει η καλλιέργεια τους και να χαθεί ο σπόρος. Επομένως η συλλογή σπόρων είναι μια αναγκαιότητα για να διασωθούν αυτές οι μοναδικές ποικιλίες και να μην έχουν την τύχη άλλων χιλιάδων που χάθηκαν οριστικά.. Παράλληλα η καταγραφή, μέσω συνεντεύξεων με ηλικιωμένους κυρίως ανθρώπους, πληροφοριών που αφορούν τις τοπικές ποικιλίες που έχουν χαθεί, στοιχείων λαογραφίας, γαστρονομίας κλπ. δίνει την δυνατότητα της απόκτησης μια ολοκληρωμένης εικόνας για την θέση στην κοινωνική ζωή. Στις συνεντεύξεις επίσης καταγράφονται πληροφορίες (ονομασίες, χαρακτηριστικά, θέσεις, κάτοχος) για τα οπωροφόρα και το αμπέλι ώστε εξειδικευμένοι γεωπόνοι να μπορούν αξιολογήσουν την σημασία τους.

            Η καταγραφή και συλλογή τοπικών ποικιλιών μέσα από την σχολική εκπαίδευση μπορεί να αποβεί μια πολλαπλά χρήσιμη διαδικασία τόσο για τους μαθητές όσο και για την διάσωση των τοπικών ποικιλιών. Από την εκπαιδευτική πλευρά θα πρέπει να συζητηθεί στην τάξη ή να συγκροτηθούν ομάδες εργασίας για το  τι είναι οι τοπικές ποικιλίες, η ιστορική,  πολιτιστική και γαστρονομική τους σημασία, οι κίνδυνοι που τις απειλούν και πως μπορούν να αξιοποιηθούν σήμερα. Σε δεύτερη φάση θα πρέπει να σχεδιαστεί η καταγραφή πληροφοριών και συλλογής σπόρων. Η τάξη θα πρέπει να καταρτίσει το ερωτηματολόγιο, να ετοιμάσει τα υλικά (πχ. σακουλάκια, ετικέτες) και το πρόγραμμα επισκέψεων (χωριά, συναντήσεις με αγρότες). Αφού γίνουν οι συνεντεύξεις και συλλογές σπόρων, οι πληροφορίες καταγράφονται σε Η/Υ και αξιολογούνται.    

Τίτλος: «Ο πλούτος των τοπικών ποικιλιών της Άνδρου, η σημασία τους και η διαδικασία συλλογής τους»

Τοπικές ποικιλίες της Άνδρου, Πρώτες καταγραφές και συλλογές

Λουκρέζης Φραγκίσκος, Γεωπόνος, Δήμος Άνδρου

Από ερευνητικές αποστολές που έγιναν στην Άνδρο, κυρίως από το 2006 ως το 2011, συλλέχτηκαν περίπου 58 δείγματα τοπικών ποικιλιών. Τα δείγματα αυτά έχουν σταλεί στο Ινστιτούτο θαλάσσιων ερευνών-Αρχιπέλαγος, στην Τράπεζα Γενετικού Υλικού στη Θεσσαλονίκη και στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Στις αποστολές αυτές συγκεντρώθηκε πολύτιμο πληροφοριακό υλικό ακόμα και για χαμένες ποικιλίες (ονομασίες, γεωργικές πρακτικές, χρήσεις κλπ), καταγράφησαν οι διατηρητές των ποικιλιών και κυρίως έγινε συλλογή σπόρων που διέθεσαν οι παραγωγοί. Αξιόλογη γεωργική βιοποικιλότητα εντοπίστηκε σε χωριά της ορεινής Άνδρου, όπως στην Άρνη, Αμμόλοχο, Βιτάλι, Κατάκοιλος, Βουρκωτή κλπ.

Από ετήσια είδη συλλέχθηκαν και καταγράφηκαν οι πιο χαρακτηριστικές  τοπικές ποικιλίες  φασολιών, τομάτας, κολοκυθιών, αγγουριού, μελιτζάνας, κρεμμυδιών, πατάτας και μπάμιας. Επίσης έγινε καταγραφή πολυετών ειδών σε οπωροφόρα όπως εσπεριδοειδή, αχλαδιές, συκιές, μηλιές, ελιές καθώς και καταγραφή ποικιλιών αμπέλου.

Tελευταία, πολλοί νέοι άνθρωποι στρέφουν το ενδιαφέρον τους προς τον αγροκτηνοτροφικό τομέα και επιζητούν τις συμβουλές και την καθοδήγηση των γεωπόνων. Η πρόταση για την Άνδρο είναι η δημιουργία γεωργικών εκμεταλλεύσεων με υψηλό βαθμό αυτάρκειας, με σταδιακή αύξηση του ζωϊκού τους κεφαλαίου, διάθεση μέρους της παραγωγής τους στην τοπική αγορά και ταυτόχρονα  τη διερεύνηση της δυνατότητας διάθεσης σε κεντρικές αγορές, μικρών ποσοτήτων  προϊόντων με υψηλή προστιθέμενη αξία. Όλα αυτά  προϋποθέτουν την καλλιέργεια κυρίως τοπικών ποικιλιών λόγω των μικρών απαιτήσεων τους σε εισροές και λόγω της υψηλής προστιθέμενης αξίας που μπορούν διεκδικήσουν εξαιτίας των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών ταυτότητας και ποιότητας που διαθέτουν.

"Προστατευόμενες περιοχές & προστατευόμενα είδη της Άνδρου - πρόγραμμα Life"

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΕΡΙΔΑΣ

• 09:00 – 09:30  Προσέλευση συμμετεχόντων, εγγραφές, χαιρετισμοί.

• 09:30 – 10:00  LIFE Άνδρου-ένα πρόγραμμα για τη φύση και τον άνθρωπο – Ισίδωρος Νικολάου, Συντονιστής του προγράμματος.

• 10:00 – 10:30  Δράσεις για την προστασία των πουλιών της Άνδρου – Αναστάσιος Δημαλέξης. NCC, Επιστημονικός Υπεύθυνος του προγράμματος.

• 10:30 – 10:45  Συζήτηση

• 10:45 – 11:15  LIFE και οικονομική ζωή του νησιού  – Δημήτρης Πανταζής-Υπεύθυνος Επικοινωνίας του προγράμματος.

• 11:15 – 11:45  Θαλάσσιοι βιότοποι  - Δημήτρης Ζάννες, Φροντιστής πεδίου.

• 11:45 – 12:00  Συζήτηση -- Διάλειμμα

• 12:00 – 12:30  Η Εθελοντική ομάδα διατήρησης της βιοποικιλότητας της Άνδρου  -  Μαργαρίτα Τζάλι, εκπρόσωπος της Ορνιθολογικής Εταιρίας.

• 12:30 – 13:00  Η Περιβαλλοντική- Εκπαιδευτική διάσταση του προγράμματος - Ρούλα Τρίγκου, εκπρόσωπος της Ορνιθολογικής Εταιρίας.

• 13:00 – 13:30 Συζήτηση- κλείσιμο ημερίδας.

 

ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΟΥΛΙΩΝ ΤΗΣ ΑΝΔΡΟΥ

Τάσος Δημαλέξης, Δρ. Βιολογίας, NCC επε

Η παρουσίαση συνόψισε τα βασικά στοιχεία και δράσεις του προγράμματος Life που υλοποιείται στην Άνδρο, με έμφαση στις δράσεις μελέτης, διαχείρισης και προστασίας των τεσσάρων ειδών χαρακτηρισμού της τοπικής ΖΕΠ, δηλαδή του μαυροπετρίτη, του θαλασσοκόρακα, του σπιζαετού και του αιγαιόγλαρου.

Εγινε περιγραφή της οικολογίας και των βασικών απειλών που αντιμετωπίζουν τα είδη αυτά, καθώς και των μέτρων που θα λάβει το πρόγραμμα για την άρση των αιτιών των απειλών αυτών καθώς και για την πιλοτική αντιμετώπιση των επιπτώσεων τους στους πληθυσμούς των απειλούμενων ειδών. Έγινε επίσης αναφορά  στα μέτρα συνολικής διαχείρισης της Ζώνης Ειδικής Προστασίας, όπως το Σχέδιο Διαχείρισης και οι συνοδευτικές του μελέτες, καθώς και στο ευρύ πρόγραμμα ενημέρωσης ευαισθητοποίησης και συμμετοχής του κοινού στις δράσεις προστασίας.

Τονίστηκε τέλος η σημασία της συνεργασίας των τριών εταίρων του έργου, δηλαδή του Δήμου Άνδρου, της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας και της συμβουλευτικής εταιρείας σε θέματα προστασίας της βιοποικιλότητας της ΖΕΠ της Άνδρου, με τρόπο συμβατό προς την τοπική ανάπτυξη και τις προσδοκίες της Ανδριώτικης κοινωνίας.

Η Εθελοντική Ομάδα Διατήρησης της Βιοποικιλότητας της Άνδρου

 Μαργαρίτα Τζάλη, Συντονίστρια Δικτύου Υπευθύνων Παρακολούθησης των Σημαντικών Περιοχών για τα Πουλιά, Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία.

Στα πλαίσια του προγράμματος LIFE+ΦΥΣΗ «Διαχείριση της Ζώνης Ειδικής Προστασίας της Άνδρου για την επίτευξη Ευνοϊκού Καθεστώτος Διατήρησης των ειδών προτεραιότητάς της», που ξεκίνησε το φθινόπωρο του 2011, θα θέλαμε να σας προσκαλέσουμε να συμμετάσχετε στην Εθελοντική Ομάδα του Προγράμματος, με σκοπό την παρακολούθηση, αλλά και την προστασία της βιοποικιλότητας του νησιού μέσα από ένα ευρύ φάσμα δράσεων.

Η Εθελοντική Ομάδα θα συμβάλλει στην υλοποίηση συγκεκριμένων δράσεων στην περιοχή του Προγράμματος, συμμετέχοντας έτσι ενεργά στην υλοποίησή του. Μεταξύ άλλων:

·         Θα πραγματοποιήσει παρακολούθηση των ειδών πουλιών στα οποία στοχεύει το πρόγραμμα,

·         Θα αναλάβει , με την καθοδήγηση ειδικών, τη λειτουργία του Σταθμού Πρώτων Βοηθειών για άγρια πουλιά, που θα δημιουργηθεί στο Κόρθι,

·         Θα συμβάλλει στην ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των επισκεπτών του νησιού καθώς και των τοπικών κατοίκων, μέσω της πραγματοποίησης οικοπεριηγήσεων και της τοποθέτησης ενημερωτικών πινακίδων,

·         Θα συμμετάσχει στις δράσεις του προγράμματος που αφορούν στην δημιουργία τεχνητών φωλιών για τα θαλασσοπούλια στις νησίδες, την επόπτευση της περιοχής, τη φύτευση αυτοφυών φυτών και θάμνων κ.α.

Η ομάδα των εθελοντών θα εκπαιδευτεί στην παροχή πρώτων βοηθειών σε τραυματισμένα πουλιά και ορφανούς νεοσσούς, από το εξειδικευμένο προσωπικό του Συλλόγου Προστασίας και Περίθαλψης Άγριας Ζωής ANIMA. Επιπλέον, θα εκπαιδευτεί στην παρακολούθηση των πουλιών και των βιοτόπων τους, καθώς και των απειλών που αυτά αντιμετωπίζουν, τόσο μέσα από τη συμμετοχή σε ένα δίκτυο εθελοντών της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας, που δραστηριοποιείται σε όλη την Ελλάδα (Δίκτυο Υπευθύνων Παρακολούθησης Σημαντικών Περιοχών για τα Πουλιά της Ελλάδος-ΙΒΑ Caretekers), όσο και μέσα από τη συμμετοχή στις πολυάριθμες δράσεις του προγράμματος LIFE  στο νησί. Οι εθελοντές θα παρακολουθήσουν ειδικά σεμινάρια εκπαίδευσης που θα οργανωθούν στην Άνδρο από την Ορνιθολογική και την ΑΝΙΜΑ.

«Life Άνδρου – ένα πρόγραμμα για την φύση και τον άνθρωπο»

 

Ισίδωρος Νικολάου – συντονιστής του προγράμματος

Το πρόγραμμα αναφέρεται:

Στη διατήρηση της ΖΕΠ Άνδρου για την επίτευξη ικανοποιητικής προστασίας προστατευόμενων πτηνών και εκτείνεται στις περιοχές Natura του νησιού.

Αφορά 4 είδη σπάνιων & απειλούμενων πτηνών: α) Σπιζαετό β) Μαυροπετρίτη γ) Αιγαιόγλαρο δ) Θαλασσοκόρακας

Υλοποιείται από 3 εταίρους τον Δήμο Άνδρου, την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία και την NCC. Ο προϋπολογισμός είναι 1.805.749 €

Στόχοι του προγράμματος:

·         Πρόταση, δημιουργία και λειτουργία ενός καλά δομημένου και αποτελεσματικού συστήματος διαχείρισης της περιοχής προστασίας της Άνδρου

·         Άμεσες και έμμεσες ωφέλειες των πληθυσμών ειδών – στόχων, μέσω στοχευμένων δράσεων και ευαισθητοποίησης του κοινού

Οι κατηγορίες των δράσεων του προγράμματος αφορούν:

1.      Προπαρασκευαστικές δράσεις (σχέδιο διαχείρισης, μελέτη κλπ)

2.      Διαχειριστικές δράσεις προστασίας των πτηνών

3.      Ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού

4.      Λειτουργία και παρακολούθηση του προγράμματος - σχεδιασμός για το μέλλον

« Η επιχειρηματική διάσταση της διάσωσης του Περιβάλλοντος»

Πανταζής Δημήτρης - Φαρμακοποιός

Στην εισήγηση έγινε αναφορά στη σχέση ανάπτυξης και βιωσιμότητας. Ειδικότερα: στην έννοια της ανάπτυξης, στις διαστάσεις της (οικονομική και ανθρώπινη) και στο κατά πόσο είναι επιθυμητές όλες οι μορφές ανάπτυξης .

Κατόπιν έγινε αναφορά στην βιώσιμη ανάπτυξη και στους 3 πυλώνες που την στηρίζουν.

Στο τρίτο σκέλος της εισήγησης αναφέρθηκαν θέματα όπως: το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα – η τουριστική βιομηχανία – ο οικοτουρισμός, συνιστώσες και συνεισφορά του και στα χαρακτηριστικά των οικο